Οι δύο υλικές προϋποθέσεις του μοντερνισμού που παρουσιάστηκαν στην αρχή, ο αστικός εκσυγχρονισμός και τα μεγάλης κλίμακας απελευθερωτικά εγχειρήματα των εργαζομένων, δεν έλειπαν. Αυτό που ήταν διαφορετικό ήταν ο κοινωνικός ρόλος των αρχιτεκτόνων. Ως προς αυτό, θα άξιζε να σταθεί κανείς επιγραμματικά σε τρεις παράγοντες:
- Δεδομένου ότι το εθνικό ζήτημα στα Βαλκάνια στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα (ακόμη και σήμερα σε κάποιον όχι αμελητέο βαθμό) ήταν ανολοκλήρωτο και το ελληνικό έθνος – κράτος ήταν ακόμα υπό συγκρότηση, ένα από τα βασικά καθήκοντα του εκσυγχρονισμού του ελληνικού καπιταλισμού ήταν να εγκαθιδρύσει και να επιβάλει μια εθνική συνείδηση.
- Οι αρχιτέκτονες είχαν για ένα διάστημα ενεργό ρόλο στο σχέδιο αυτού του εκσυγχρονισμού, όχι μόνο μεσοπολεμικά, αλλά και στη φάση της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης, για αυτό και συμμερίστηκαν τη βασική του στοχοθεσία. Ωστόσο, σύντομα παραγκωνίστηκαν από την ειδική μορφή που πήρε ο κατασκευαστικός κλάδος στην Ελλάδα, με την πρωτοκαθεδρία του μικρομεσαίου εργολάβου, που σπανίως ήταν αρχιτέκτονας. Η αμφιθυμία των Ελλήνων μοντέρνων αρχιτεκτόνων απέναντι στην πρόοδο και η νοσταλγία ενός μυθικού αρμονικού παρελθόντος, που κάποτε γίνεται βαθιά απογοήτευση, συνδέονται με τη φρίκη μπροστά στα καταστροφικά αποτελέσματα ενός βίαιου εκσυγχρονισμού που οι ίδιοι υπηρέτησαν, αλλά δεν μπόρεσαν να ελέγξουν. Ίσως είναι αυτή η ιστορία που θα πρέπει να δούμε πίσω από την εξέλιξη του αισιόδοξου πετυχημένου Κωνσταντινίδη των πρώτων χρόνων της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης στον βαθιά πληγωμένο μισάνθρωπο των τελευταίων του χρόνων.
- Οι αρχιτέκτονες της εποχής, ή τουλάχιστον οι πιο διάσημοι εξ’ αυτών, στρατολογήθηκαν βασικά από την αστική τάξη και σχημάτισαν ένα σώμα οργανικών διανοούμενων στην υπηρεσία του κράτους. Η αρχιτεκτονική θεωρία επηρεάστηκε από τις εμπειρίες των εργατικών αγώνων, της αντίστασης, του αντάρτικου και της εξορίας πολύ λιγότερο από ό,τι η πεζογραφία ή η ποίηση. Το γεγονός αυτό επιτρέπει στον Κωνσταντινίδη να γράφει άρθρα για τις φθηνές τυποποιημένες κατοικίες μεσούσης της κατοχής και στον Πικιώνη να αναζητά το πνεύμα της παράδοσης και τα καθήκοντα της ανοικοδόμησης εν μέσω εμφυλίου πολέμου.
No comments:
Post a Comment